Po śmierci bliskiej osoby często okazuje się, że najważniejszy składnik jej majątku – mieszkanie, dom albo działka – został wcześniej przekazany jednemu z członków rodziny. Pozostali spadkobiercy mogą wówczas odnieść wrażenie, że skoro w spadku formalnie nic nie pozostało, nie mają już prawa do żadnego rozliczenia. Nie zawsze jest to prawda. Darowizna dokonana za życia spadkodawcy może zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku.
Najważniejsze: sama darowizna wyczerpująca masę spadkową nie oznacza automatycznie, że osoby uprawnione tracą możliwości działania.
Komu przysługuje prawo do zachowku?
Prawo do zachowku przysługuje zstępnym spadkodawcy, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy – pod warunkiem, że dana osoba byłaby powołana do spadku z ustawy.
- co do zasady zachowek wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym;
- jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo uprawnionym zstępnym jest osoba małoletnia, zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału ustawowego;
- zachowek jest zasadniczo roszczeniem o zapłatę pieniędzy, a nie żądaniem przeniesienia własności.
Czy darowizna wlicza się do zachowku?
Przy obliczaniu zachowku do wartości spadku dolicza się – z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie cywilnym – darowizny dokonane przez spadkodawcę. Dlatego nieruchomość przekazana jednemu dziecku jeszcze za życia rodzica może wpływać na wysokość zachowku należnego pozostałym dzieciom.
Reguła 10 lat nie działa jednak w każdej sprawie. Darowizny dokonanej przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od śmierci spadkodawcy, nie dolicza się, jeżeli została dokonana na rzecz osoby niebędącej spadkobiercą ani osobą uprawnioną do zachowku. Przy ocenie tej przesłanki znaczenie ma sytuacja istniejąca w chwili otwarcia spadku. Sam fakt, że obdarowany jest krewnym spadkodawcy albo należy do kręgu potencjalnych spadkobierców, nie zawsze wystarcza do doliczenia darowizny dokonanej ponad dziesięć lat wcześniej.
Nie uwzględnia się natomiast drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach, takich jak typowe prezenty rodzinne. Przekazanie mieszkania, domu lub działki co do zasady nie będzie jednak uznane za drobną darowizn.
Samo doliczenie darowizny do substratu zachowku nie oznacza automatycznie, że roszczenie należy od razu skierować przeciwko obdarowanemu. Na podstawie art. 1000 § 1 i 2 k.c. obdarowany odpowiada wtedy, gdy uprawniony nie może otrzymać należnego zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz ustanowiono zapis windykacyjny. Odpowiedzialność obdarowanego jest ponadto ograniczona do granic wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.
Jak ustala się wartość darowizny?
Wartość przedmiotu darowizny ustala się według stanu nieruchomości z chwili dokonania darowizny, ale według cen z chwili ustalania zachowku. Ma to duże znaczenie
w sprawach dotyczących nieruchomości przekazanych wiele lat wcześniej. Sąd bada więc, jaki był stan domu, mieszkania lub działki w dniu darowizny, a następnie odnosi ten stan do aktualnych cen rynkowych. W razie sporu wartość najczęściej ustala biegły rzeczoznawca majątkowy.
Przedawnienie roszczeń
Roszczenia o zachowek są ograniczone terminami przedawnienia. Roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej darowizny przedawnia się co do zasady po pięciu latach od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. W sprawach kierowanych przeciwko spadkobiercy sposób liczenia terminu może zależeć między innymi od tego, czy pozostawiono testament i kiedy został on ogłoszony. Z tego powodu z analizą sprawy nie należy zwlekać.
Przed wystąpieniem z wezwaniem do zapłaty albo pozwem, w toku analizy sprawy należy przeanalizować przede wszystkim:
- postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia;
- testament, jeżeli został sporządzony;
- umowę darowizny, księgę wieczystą nieruchomości;
- informacje o pozostałym majątku i ewentualnych długach spadkowych;
- informacje dotyczące innych darowizn dokonanych przez spadkodawcę;
- dane pozwalające oszacować stan i wartość nieruchomości.
Pomoc prawna w sprawach o zachowek – Libiąż, Chrzanów, Oświęcim, Trzebinia, Jaworzno i okolice
Pomoc prawna w sprawach o zachowek – Libiąż, Chrzanów i okolice
Kancelaria Radcy Prawnego Michała Kleszcza w Libiążu prowadzi sprawy o zachowek, rozliczenie darowizn oraz inne spory spadkowe. Pomoc prawna jest świadczona dla klientów z Libiąża, Chrzanowa, Trzebini, Oświęcimia, Olkusza, Alwerni, Zatora, Wadowic, Jaworzna, Żarek, Chełmka, Bolęcina, Podolsza, Krzeszowic, Młoszowej oraz okolicznych miejscowości.
Kancelaria Radcy Prawnego Michał Kleszcz
Libiąż, ul. Działkowa 2A | tel. 730 109 703 | www.radcakleszcz.pl